Tavaf Nasıl Yapılır? Şavt, Remel, Iztıbâ ve Tavaf Namazı

Özet bilgiler

Şavt sayısı

7

Başlangıç noktası

Hacerü’l-Esved hizası

Yön

Kâbe sol tarafta kalacak şekilde

Abdest

Şart

Tavaf namazı

2 rekât — Makam-ı İbrahim arkasında

Remel

Erkekler, ilk 3 şavt — sünnet

Iztıbâ

Erkekler, tüm şavtlar — sünnet

Nerede yapılır?

Zemin veya üst katlar

Tavaf nedir?

Tavaf, Kâbe’nin etrafında belirli bir usule göre dönmektir. Umrenin iki farzından biridir ve rükün sayılır; yapılmadan umre tamamlanmış olmaz.

Kâbe’nin etrafında yapılan her bir tam dönüşe "şavt" denir. Bir tavaf yedi şavttan oluşur.

Tavafın başlangıç ve bitiş noktası Hacerü’l-Esved hizasıdır. Bu hizayı belirlemek için Mescid-i Haram zemininde işaretler bulunur; ayrıca yeşil ışıklı göstergeler yön verir.

Tavafın şartları

• Abdestli olmak — tavafta abdest şarttır.
• Avret yerlerinin örtülü olması.
• Kâbe’yi sol tarafa alarak dönmek.
• Yedi şavtı tamamlamak.
• Tavafı Hatîm’in dışından yapmak — Hatîm, Kâbe’nin kuzey tarafındaki yarım daire duvarla çevrili alandır ve Kâbe’den sayılır, içinden geçilerek tavaf edilmez.
• Mescid-i Haram sınırları içinde yapmak.

Tavaf nasıl yapılır — adım adım

1. 1

   Abdest alın ve mescide girin

   Tavafta abdest şart olduğu için önce abdest alınır. Mescid-i Haram’a girerken dua edilir ve Kâbe görüldüğünde dua etmek müstehaptır.

2. 2

   Hacerü’l-Esved hizasına gelin

   Tavafa başlama noktası Hacerü’l-Esved hizasıdır. Zemindeki işaretler ve yeşil ışıklar bu hizayı gösterir.

3. 3

   Niyet edin ve istilâm yapın

   Tavafa niyet edilir. Hacerü’l-Esved’i selamlamak (istilâm) sünnettir: mümkünse el sürülür veya öpülür; kalabalıkta uzaktan el işaretiyle selamlamak yeterlidir.

4. 4

   Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yürüyün

   Tavaf ters saat yönünde yapılır; yani Kâbe daima solunuzda kalır. Yürüyüş boyunca dua edilir, zikir ve salavat getirilir.

5. 5

   Yedi şavtı tamamlayın

   Her şavt Hacerü’l-Esved hizasında başlar ve orada biter. Yedinci şavt tamamlandığında tavaf bitmiş olur. Şavtları şaşırmamak için sayaç, tesbih veya parmak kullanın.

6. 6

   Tavaf namazını kılın

   Tavaf sonrası, mümkünse Makam-ı İbrahim’in arkasında iki rekât tavaf namazı kılınır. Kalabalık sebebiyle orada yer bulunamazsa mescidin uygun bir yerinde kılınabilir.

7. 7

   Zemzem için ve dua edin

   Tavaf namazından sonra zemzem içilir. Ardından umre için sa’y yapmak üzere Safa tepesine gidilir.

Remel ve ıztıbâ

Remel ve ıztıbâ, tavafın sünnetlerindendir ve yalnız erkekler için geçerlidir. Kadınlar bunları yapmaz.

Remel, tavafın ilk üç şavtında kısa adımlarla, çalımlı ve canlı biçimde yürümektir. Yalnız ilk üç şavtta yapılır, kalan dört şavtta normal yürünür.

Iztıbâ ise ihram örtüsünün (ridâ) bir ucunu sağ koltuk altından geçirip sol omuz üzerine atmak, böylece sağ omuz ve kolu açıkta bırakmaktır. Iztıbâ tavafın bütün şavtlarında yapılır.

Her ikisi de yalnız ardından sa’y yapılacak tavaflarda sünnettir. Umre tavafı bu kapsamdadır.

Bunların terk edilmesi hâlinde herhangi bir ceza gerekmez; sünnet sevabı kaçırılmış olur.

Hacerü’l-Esved ve izdiham

Hacerü’l-Esved’i öpmek veya el sürmek sünnettir. Ancak bu sünneti yerine getirmek için kalabalığı yarmak, itişmek ve başkalarına eziyet etmek doğru değildir.

İzdihama yol açmak, sünnet olan bir davranış için işlenen bir kusurdur. Kalabalık olduğunda uzaktan el işaretiyle selamlayıp "Bismillâhi Allâhü ekber" demek yeterlidir.

Özellikle yaşlı misafirler, kadınlar ve çocukların kalabalığa girmemesi önemlidir. Güvenlik görevlilerinin yönlendirmelerine uyun.

Nerede tavaf yapılır?

Tavaf, Mescid-i Haram’ın zemin katında (mataf) yapılabileceği gibi üst katlarda da yapılabilir.

Zemin kat Kâbe’ye en yakın olandır ve en kalabalık bölümdür. Bir şavt burada daha kısa sürer ancak izdiham yoğundur.

Üst katlarda mesafe uzadığı için bir tavaf daha uzun sürer; buna karşılık kalabalık azdır ve hareket daha rahattır. Yürüme güçlüğü olanlar, yaşlılar ve kalabalıktan rahatsız olanlar için üst katlar daha uygundur.

Tekerlekli sandalye ile tavaf da mümkündür; bunun için ayrılmış alanlar ve kiralama hizmeti bulunur.

Tavaf çeşitleri

Tavaf tek bir tür değildir; yapılış amacına göre farklı adlar alır. Umre yapan bir kişinin bilmesi gereken başlıcaları şunlardır.

• Umre tavafı: Umrenin rüknüdür. İhramlı olarak yapılır ve ardından sa’y gelir.
• Kudûm tavafı: Mekke’ye ilk varışta yapılan karşılama tavafıdır; hac yapanlar için söz konusudur.
• Nafile tavaf: Herhangi bir vakitte, sevap niyetiyle yapılan tavaftır. İhram gerekmez, normal kıyafetle yapılabilir.
• Veda tavafı: Mekke’den ayrılmadan önce yapılan vedalaşma tavafıdır.

Nafile tavaf ve en uygun saatler

Umre menasiki tamamlandıktan sonra Mekke’de geçirilen günlerde dilediğiniz kadar nafile tavaf yapabilirsiniz. Bunun için ihrama girmek gerekmez; abdestli olmak ve normal kıyafetle mescide gitmek yeterlidir.

Nafile tavaf, Mekke’de kalınan sürenin en değerli şekilde kullanılmasını sağlar. Birçok misafir günde bir nafile tavafı alışkanlık hâline getirir.

Kalabalık açısından en rahat saatler genellikle gece geç vakitler ve sabah namazı sonrasıdır. Öğle ve ikindi arası hem sıcak hem yoğun olur.

Zemin kat kalabalıksa üst katları tercih edin. Mesafe uzar ama hareket rahatlar ve izdiham riski azalır.

Nafile tavaf sonrası da iki rekât tavaf namazı kılmak sünnettir.

Tavaf sırasında ne okunur?

Tavafta okunması zorunlu belirli bir dua yoktur. Her şavtta farklı dualar okunduğuna dair yaygın uygulama bir gelenektir; bunlara uymak zorunlu değildir.

Tavaf boyunca dua etmek, zikir ve salavat getirmek, Kur’an okumak serbesttir. Kendi dilinizde dua etmenizde de bir sakınca yoktur.

Hacerü’l-Esved hizasından geçerken "Bismillâhi Allâhü ekber" demek sünnettir.

Rükn-i Yemânî ile Hacerü’l-Esved arasında "Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr" ayetini okumak sünnet olarak nakledilmiştir.

Duanızı önceden hazırlamanız faydalı olur. Kalabalıkta ve yorgunlukta ne diyeceğinizi düşünmek zorlaşır; kısa bir liste yanınızda bulunsun.

Tavafta sık yapılan hatalar

• Şavt sayısını yanlış saymak — sayaç kullanmak bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.
• Abdestin bozulduğunu fark etmeyip tavafa devam etmek.
• Hatîm’in içinden geçerek tavaf etmek — Hatîm Kâbe’den sayılır, dışından dönülmelidir.
• Hacerü’l-Esved’e ulaşmak için izdiham oluşturmak.
• Tavafı ters yönde yapmak — Kâbe daima solda kalmalıdır.
• Tavaf namazını ıztıbâ hâlindeyken kılmak.
• Kalabalıkta grubu kaybetmemek için tavafı yarıda bırakmak — tavafa ara verilebilir, baştan başlamak gerekmez.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı — Din İşleri Yüksek Kurulu, remel ve ıztıbâ fetvası
• Diyanet İşleri Başkanlığı — Kur’an-ı Kerim ve Meali
• TDV İslâm Ansiklopedisi — Umre maddesi