Sa’y Nedir, Nasıl Yapılır? Safa ile Merve Arasında Yedi Şavt

Özet bilgiler

Nerede yapılır?

Mescid-i Haram içindeki sa’y alanı

Başlangıç

Safa tepesi

Bitiş

Merve tepesi

Şavt sayısı

7 (4 gidiş + 3 dönüş)

Umredeki hükmü

Vacip

Abdest

Şart değil, müstehap

Hervele

Erkekler — yeşil ışıklar arası, sünnet

Sıra

Tavaf ve tavaf namazından sonra

Sa’y nedir?

Sa’y kelimesi Arapçada "koşmak, çabalamak" anlamına gelir. Terim olarak, Mescid-i Haram içindeki Safa ve Merve tepeleri arasında usulüne uygun biçimde yedi kez gidip gelmeyi ifade eder.

Umrede sa’y, tavaf ve tavaf namazından sonra yapılır. Hanefî mezhebinde umrenin vaciplerindendir; farz olan ihram ve tavaftır.

Sa’y, Hz. Hacer’in susuz kalan oğlu Hz. İsmail için su ararken bu iki tepe arasında koşuşturmasının hatırasını yaşatır. Zemzem kuyusunun ortaya çıkışı da bu olayla ilişkilendirilir.

Sa’y alanı bugün kapalı, klimalı ve çok katlı bir koridor hâlindedir. Safa ve Merve tepeleri bu koridorun iki ucunda yer alır ve kaya kısımları korunarak muhafaza edilmiştir.

Şavt nasıl sayılır?

Sa’yde en sık karışan konu şavt sayımıdır. Mantığı basittir: her tek yönlü geçiş bir şavttır.

Safa’dan Merve’ye gidiş birinci şavt, Merve’den Safa’ya dönüş ikinci şavttır. Bu şekilde devam edilir.

Toplamda Safa’dan Merve’ye dört gidiş ve Merve’den Safa’ya üç dönüş yapılır; yedi şavt tamamlandığında sa’y Merve’de biter.

Sa’yin Merve’de bitmesi, doğru saydığınızın en pratik göstergesidir. Safa’da bitiyorsa sayımda hata yapmışsınız demektir.

Sa’y nasıl yapılır — adım adım

1. 1

   Tavafı ve tavaf namazını tamamlayın

   Sa’y, umre tavafından ve iki rekât tavaf namazından sonra yapılır. Tavaf namazının ardından zemzem içilir ve sa’y alanına geçilir.

2. 2

   Safa tepesine çıkın

   Sa’y alanına girip Safa tarafına yönelin. Safa’ya çıkıldığında Kâbe’ye dönülerek tekbir ve dua edilir.

3. 3

   Niyet edin

   Sa’y için niyet edilir. Niyet kalple yapılır; dille söylenmesi müstehaptır.

4. 4

   Merve’ye doğru yürüyün

   Safa’dan Merve’ye doğru yürümeye başlayın. Bu birinci şavttır. Yol boyunca dua edilir, zikir ve salavat getirilir.

5. 5

   Yeşil ışıklar arasında hervele yapın

   Erkekler, yeşil ışıklarla işaretli bölümde hızlı ve canlı adımlarla yürür; buna hervele denir ve sünnettir. Kadınlar bu bölümde de normal yürür.

6. 6

   Merve’ye varın ve dönün

   Merve’ye ulaştığınızda Kâbe yönüne dönülerek dua edilir. Ardından Safa’ya doğru yürümeye başlanır; bu ikinci şavttır.

7. 7

   Yedinci şavtı Merve’de tamamlayın

   Gidiş gelişler yedi şavta tamamlanır ve sa’y Merve’de biter. Bununla sa’y tamamlanmış olur; sıradaki adım tıraş olup ihramdan çıkmaktır.

Hervele nedir?

Hervele, sa’y sırasında erkeklerin belirli bir bölümde hızlı, canlı ve kısa adımlarla yürümesidir. Koşmak değil, normalden hızlı yürümektir.

Hervele yapılacak bölüm, sa’y koridorunda yeşil ışıklarla işaretlenmiştir. Bu iki yeşil ışık arasında hervele yapılır; kalan mesafede normal yürünür.

Hervele yalnız erkekler için sünnettir. Kadınlar sa’yin tamamında normal yürür.

Yaşlı, hasta veya yürüme güçlüğü olan erkekler hervele yapmak zorunda değildir. Terk edilmesi hâlinde ceza gerekmez; sünnet sevabı kaçırılmış olur.

Abdest ve diğer şartlar

Tavaftan farklı olarak sa’yde abdestli olmak şart değildir. Abdestsiz yapılan sa’y geçerlidir; ancak abdestli olmak müstehaptır.

Bu ayrım pratikte önemlidir: tavaf sırasında abdesti bozulan kişi ara verip abdest almak zorundayken, sa’y sırasında böyle bir zorunluluk yoktur.

Sa’yin geçerli olması için tavafın önce yapılmış olması gerekir. Tavaf yapılmadan sa’ye başlanmaz.

Sa’ye ara verilebilir. Namaz vakti girdiğinde, yorulduğunuzda veya abdest almanız gerektiğinde ara verip kaldığınız şavttan devam edebilirsiniz.

Yaşlı ve engelli misafirler için

• Sa’y alanında tekerlekli sandalye ile kullanılmak üzere ayrılmış şeritler bulunur.
• Tekerlekli sandalye kiralama hizmeti mevcuttur; ayrıca refakatçi hizmeti de alınabilir.
• Üst katlar genellikle daha az kalabalıktır; mesafe uzar ama hareket rahatlar.
• Sa’y alanında su sebilleri ve dinlenme noktaları bulunur.
• Yürüme güçlüğü olan misafirlerin ihtiyacını acenteye seyahat öncesi bildirmesi, yerinde çözüm aramaktan çok daha rahattır.

Sa’yde ne okunur?

Sa’yde okunması zorunlu belirli bir dua yoktur. Her şavtta farklı dualar okunduğuna dair yaygın uygulama bir gelenektir; bunlara uymak zorunlu değildir.

Safa ve Merve tepelerine çıkıldığında Kâbe yönüne dönülerek tekbir getirmek ve dua etmek sünnettir.

Yürüyüş boyunca zikir, salavat ve dua edilir. Kendi dilinizde dua etmenizde sakınca yoktur.

Duanızı önceden hazırlamanız faydalı olur. Kalabalıkta ve yorgunlukta ne diyeceğinizi düşünmek zorlaşır; kısa bir liste yanınızda bulunsun.

Safa ve Merve nerededir?

Safa ve Merve, Mescid-i Haram’ın içinde, Kâbe’nin doğu tarafında yer alan iki tepedir. Bugün mescidin sınırları içinde kaldıkları için sa’y alanına mescitten geçilerek ulaşılır.

İki tepe arasındaki mesafe kapalı, klimalı ve çok katlı bir koridor hâline getirilmiştir. Tepelerin kaya kısımları korunarak muhafaza edilmiştir.

Sa’y alanı zemin katta ve üst katlarda bulunur. Zemin kat daha kısa mesafe sunar ancak kalabalıktır; üst katlarda mesafe uzar fakat hareket rahatlar.

Koridorda su sebilleri, dinlenme noktaları ve tekerlekli sandalye şeritleri bulunur.

Sık yapılan hatalar

• Gidiş ve dönüşü birlikte tek şavt saymak — sa’y o zaman on dört geçişe çıkar.
• Sa’ye Merve’den başlamak — sa’y mutlaka Safa’dan başlar.
• Sa’yi Safa’da bitirmek — doğru sayımda sa’y Merve’de biter.
• Tavafı yapmadan sa’ye başlamak.
• Herveleyi tüm mesafede yapmaya çalışmak — yalnız yeşil ışıklar arasındadır.
• Kadınların hervele yapması — hervele yalnız erkekler içindir.
• Sa’y tamamlanmadan tıraş olup ihramdan çıkmak.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı — Din İşleri Yüksek Kurulu
• Diyanet İşleri Başkanlığı — Kur’an-ı Kerim ve Meali
• TDV İslâm Ansiklopedisi — Sa‘y maddesi